Je voelt je al wekenlang moe. Niet het soort moe dat weggaat na een goede nacht slapen. Je concentratie hapert. Je stemming is vlak. Je lichaam voelt zwaar. Misschien heb je het al aan stress toegeschreven, of aan slechte slaap. Maar er speelt ook iets op hormoonniveau mee waar veel mensen nog nooit van gehoord hebben: DHEA.
Niet gek als je die naam niet kent. Toch is het het meest voorkomende hormoon in je lichaam, en een directe speler als het gaat om stress, veerkracht en herstel.
Wat is DHEA en wat doet het?
DHEA staat voor dehydroepiandrosteron. Het wordt aangemaakt in je bijnieren en in kleinere hoeveelheden in je hersenen en voortplantingsorganen. DHEA is de grondstof voor tientallen andere hormonen, waaronder testosteron en oestrogeen. Elke dag worden er zo'n 200 miljard nieuwe DHEA-moleculen aangemaakt in je lichaam.
Maar de rol van DHEA gaat verder dan alleen het leveren van bouwstenen. DHEA is ook je ingebouwde tegenwicht tegen cortisol, het stresshormoon. Wanneer je stress ervaart, stijgt je cortisol. En terecht: cortisol helpt je om snel te reageren, energie te mobiliseren en alert te blijven. Het probleem ontstaat wanneer cortisol te lang te hoog blijft. Dat kan leiden tot chronische stress, spierafbraak, een verzwakt immuunsysteem en uiteindelijk burn-out.
DHEA fungeert als een rem op dat proces. Zodra cortisol te hoog oploopt, kan DHEA de verdere aanmaak afremmen. Het beschermt je als het ware van binnenuit. Die balans, DHEA tegenover cortisol, is cruciaal voor hoe goed je lichaam omgaat met druk en spanning.
Wat doet DHEA verder in je lichaam?
DHEA heeft een breed effect op je gezondheid. Een paar van de meest opvallende:
Geheugen en denkvermogen. DHEA verhoogt de elektrische activiteit tussen hersencellen, met name in de hersenschors en de hypothalamus. Hersencellen werken daardoor sneller en efficiënter. Ook zorgt DHEA voor een betere afgifte van neurotransmitters, de stofjes die signalen doorgeven tussen zenuwcellen en die je stemming en geheugen beïnvloeden.
Immuunsysteem. DHEA verhoogt het aantal afweercellen in je lichaam. Naarmate je ouder wordt, neemt dit vanzelf af, wat mede verklaart waarom oudere mensen gevoeliger zijn voor ziekte.
Gewicht en bloedsuiker. Cortisol stimuleert de aanmaak van insuline, wat suikers in je spieren opslaat voor snelle energie. Energie die je in de moderne stresssituaties zelden daadwerkelijk gebruikt. Die overschotten worden opgeslagen als vet. DHEA helpt cortisol in balans houden en verbetert de insulinegevoeligheid, wat bijdraagt aan een gezonder gewicht.
Verder speelt DHEA een rol bij je libido, je algehele gevoel van welzijn, spierbehoud en de bescherming van hart en bloedvaten. Als je merkt dat je op meerdere van deze vlakken teruggang ervaart, kan dat een signaal zijn dat je DHEA-niveau onder druk staat. Bij aanhoudende klachten is het altijd verstandig om langs je huisarts te gaan.
Herken je de signalen van langdurige stress? Onze coaches helpen je de balans te herstellen. Eén gesprek, jij beslist daarna zelf.
Plan een gratis kennismakingWat zijn de gevolgen van een DHEA-tekort?
Als DHEA tekortschiet, heeft dat merkbare gevolgen. Lichamelijk kun je denken aan aanhoudende vermoeidheid, minder spierkracht, een verzwakt immuunsysteem en een hogere gevoeligheid voor infecties. Mentaal zie je regelmatig een somberder stemming, meer prikkelbaarheid, concentratieproblemen en moeite om dingen te onthouden.
Bij mensen met emotionele uitputting of burn-out zijn lage DHEA-niveaus dan ook niet zeldzaam. Langdurige stress put de bijnieren uit. En als de bijnieren de productie van DHEA niet meer op peil kunnen houden, verdwijnt ook die natuurlijke buffer tegen cortisol.
Vermoed je een tekort? Laat je huisarts een bloedtest doen. Dat is de enige betrouwbare manier om je DHEA-niveau te beoordelen.
Hoe houd je DHEA op peil?
Je kunt je DHEA-productie gelukkig actief ondersteunen. Dit zijn de meest effectieve manieren:
Slaap voldoende. DHEA wordt aangemaakt tijdens je slaap. Wie structureel te weinig slaapt, ondermijnt zijn eigen hormonale herstel.
Eet voldoende eiwitten. Eiwitten zijn een noodzakelijk bestanddeel voor de aanmaak van DHEA. Een tekort aan eiwitten remt de productie.
Beweeg regelmatig. Krachttraining én duurtraining stimuleren de hormoonproductie. Sporten helpt ook direct bij het verlagen van stress- en overspannenheidsklachten.
Verminder stress. Dit klinkt voor de hand liggend, maar het is het meest directe aangrijpingspunt. Hoge cortisolspiegels remmen DHEA. Wie structureel ontspant, beschermt zijn hormonale balans.
Factoren die je DHEA actief verlagen en die je zelf kunt aanpakken: roken, overmatig alcoholgebruik, veel cafeïne, overgewicht, te weinig onverzadigde vetzuren en een dieet met veel snelle suikers.
Iets om ook rekening mee te houden: je leeftijd. De DHEA-productie piekt rond je twintigste en daalt daarna geleidelijk. Op je 65e is het nog maar 10 tot 20 procent van wat het ooit was. Dat is een natuurlijk proces, maar het maakt het des te belangrijker om de factoren die wél beïnvloedbaar zijn serieus te nemen.
Stress en burn-out raken je hormoonbalans op een dieper niveau dan veel mensen beseffen. We helpen al 10.000+ mensen door dit soort klachten heen. Geen verkooppraatje, een eerlijk gesprek over jouw situatie.
Bespreek je situatieWat heeft dit met coaching te maken?
Wij zijn coaches, geen artsen of endocrinologen. Wij meten geen DHEA-niveaus en schrijven geen supplementen voor. Maar we zien in onze praktijk regelmatig mensen bij wie langdurige stress het lichaam diep heeft geraakt. Mensen die gewend zijn door te gaan, die de signalen lang hebben weggeduwd, totdat hun lichaam stop zei.
De stress aanpakken die je DHEA-productie ondermijnt: dat is wel precies wat coaching kan doen. Door te werken aan je stressbestendigheid, je slaap, je patroon van overbelasten, herstel je ook indirect de voorwaarden waaronder je lichaam zichzelf kan herstellen. Bij klachten die wijzen op een hormonale verstoring, verwijzen wij altijd door naar je huisarts.
Als je merkt dat je al tijden niet meer de energie of de scherpte hebt die je normaal hebt, als je veel piekert of last hebt van hartkloppingen door stress, dan is dat een signaal om serieus te nemen. Elke maand dat je dit negeert, zit de spanning dieper. Herstel kost dan meer tijd en energie.
Wil je weten waar je staat? Ons e-book geeft een helder overzicht van de signalen: download onze gratis gids over het herkennen van een burn-out.
Klaar voor een eerste stap?
Een vrijblijvend adviesgesprek kost je niets en verplicht je tot niets. We luisteren naar jouw situatie, koppelen je aan een passende coach en jij beslist daarna zelf of coaching past. Met 10+ jaar ervaring helpen we mensen elke week opnieuw weer in beweging.
Plan een vrijblijvend adviesgesprekBronnen
- Dehydro-epiandrosteron (Wikipedia, geraadpleegd 2024)
- DHEA and the stress response: modulation of cortisol activity (PubMed, 1999)
- DHEA supplementation and cognitive function: a review (PMC/NCBI, 2019)
Geschreven door
Team Meulenberg Training & Coaching
Achter Team Meulenberg Training & Coaching staat een landelijk netwerk van professioneel opgeleide stress- en burn-outcoaches. In ruim tien jaar hebben we meer dan 10.000 mensen door heel Nederland begeleid, terug naar rust, energie en werkplezier, met een aanpak die bewegen in de natuur combineert met persoonlijke begeleiding.
Onze coaches zijn opgeleid en gecertificeerd in onder meer stress- en burn-outcoaching en oplossingsgerichte coaching, en werken vanuit jarenlange praktijkervaring met mensen die vastliepen en weer in balans kwamen. Lees meer over ons team en onze werkwijze.
Veelgestelde vragen
Blijf je na het lezen met vragen zitten? Dit zijn de antwoorden die anderen op weg hielpen.
In Nederland is DHEA als vrij verkrijgbaar supplement niet toegestaan; het valt onder de Geneesmiddelenwet en mag alleen op recept worden verstrekt. In landen als de VS is het wel vrij te koop, wat voor verwarring zorgt. Wil je iets doen aan je DHEA-niveau, richt je dan op de leefstijlfactoren uit dit artikel: slaap, voeding, beweging en stressvermindering. Dat zijn factoren die je zelf direct kunt beïnvloeden, zonder supplement.
Omdat DHEA de grondstof is voor hormonen als testosteron en oestrogeen, kan een supplement je hormoonbalans juist verstoren in plaats van herstellen. Genoemde bijwerkingen zijn onder meer een vette huid, acne, ongewenste haargroei bij vrouwen en stemmingswisselingen. Omdat je lichaam dit proces normaal gesproken zelf nauwkeurig regelt, is bijsturen met een pil riskanter dan het lijkt. Daarom richten wij ons in coaching liever op de stress die je eigen DHEA-productie verstoort.
Direct vet verbranden doet DHEA niet, maar het speelt wel een indirecte rol. Cortisol, het stresshormoon, zorgt ervoor dat overtollige energie als buikvet wordt opgeslagen. DHEA houdt cortisol in balans en verbetert je gevoeligheid voor insuline, wat bijdraagt aan een gezonder gewicht. Zorg je goed voor je DHEA-niveau via slaap, voeding en beweging, dan ondersteun je indirect ook een gezondere lichaamssamenstelling, al blijft dat een neveneffect en geen doel op zich.
Dat verschilt per persoon, maar de meeste mensen merken na enkele weken van consequent beter slapen, gezonder eten en minder stress al meer energie en een stabielere stemming. Je hormoonbalans herstel je niet van de ene op de andere dag: cortisol en DHEA reageren op patronen, niet op incidentele dagen. Vraag je je af waar je stress vandaan komt en hoe je dat patroon doorbreekt, dan kan een vrijblijvende kennismaking met een coach je op weg helpen.
DHEA daalt sowieso geleidelijk vanaf je twintigste, en rond de overgang valt deze afname vaak samen met andere hormonale verschuivingen, zoals dalend oestrogeen. Dat kan het gevoel van vermoeidheid, prikkelbaarheid of verminderde veerkracht versterken. Omdat DHEA de bouwsteen is voor oestrogeen, kan een lager niveau in deze levensfase dus dubbel doorwerken. Extra aandacht voor slaap, voeding, beweging en stressreductie is in deze periode zeker de moeite waard.
