Het is donderdagmiddag. Je zit achter je bureau, maar je kunt je niet concentreren op wat er op je scherm staat. Vanavond is er een verjaardag, morgen een deadline. Je hebt slecht geslapen. Gisteren ook. En de dag daarvoor.

Je bent prikkelbaar. Je voelt je moe, ook al deed je niets bijzonders. Kleine dingen irriteren je buiten proportie. En ergens in je achterhoofd zit een stem die zegt: dit gaat niet goed.

Neem die stem serieus. Dit is geen aanstellerij. Het kunnen de eerste tekenen zijn dat je overspannen raakt.

Persoon die moeite heeft met concentreren achter een laptop, een teken van overspanning

Wat is overspannen zijn?

Je wordt overspannen als je lange tijd veel spanning hebt en het niet goed lukt om daarmee om te gaan. Zo omschrijft Thuisarts het. Het gevolg: het lukt niet meer om elke dag te doen wat je wilt doen, en het voelt alsof je geen controle meer hebt over je leven.

Je lichaam en je hoofd hebben langdurig onder druk gestaan, en je hebt onvoldoende kunnen herstellen. De balans tussen wat je geeft en wat je terugkrijgt is zoek. Daarom gaat het niet weg met een rustig weekend: het is een opgestapeld tekort. Een burn-out wordt meestal gezien als een vorm van overspanning die langer duurt, en waarbij de vermoeidheid voorop staat.

Volgens TNO en CBS hebben 1,7 miljoen werknemers in Nederland last van burn-outklachten, 20% van alle werknemers. De meesten van hen werken gewoon nog. In 2023 verzuimden werknemers 14,3 miljoen dagen door psychosociale arbeidsbelasting, zoals te hoge werkdruk.

Herken je de signalen? De burn-out test laat je zien hoe zwaar je op dit moment belast wordt. Je persoonlijke uitslag krijg je in je mail.

Ontdek waar je staat

Welke symptomen horen bij overspannen zijn?

De klachten zitten in je lijf, in je hoofd en in je gevoel. Ze beginnen sluipend en worden met de tijd duidelijker. Thuisarts noemt als klachten door spanning onder meer: moe zijn, slecht slapen, snel boos zijn, snel huilen, veel piekeren en een gejaagd gevoel.

Noem je het zelf eerder oververmoeid? Thuisarts gebruikt dat als ander woord voor overspannen. Over die vermoeidheid lees je meer in oververmoeid: oorzaken en signalen.

Lichamelijke signalen

Je bent moe, ook na een volle nacht slaap. De spieren in je nek en schouders voelen gespannen. Je krijgt hoofdpijn, hartkloppingen of last van je maag of buik. Thuisarts noemt ook duizeligheid en pijn op je borst. Wie heel lang stress heeft, heeft volgens Thuisarts een groter risico op sommige ziektes. Langdurige stress kan ook je afweer verzwakken. Aanhoudende of plotselinge lichamelijke klachten? Laat die altijd door je huisarts beoordelen.

Heb je last van trillen en beven, dan helpt het om te weten wat dat met spanning te maken heeft.

Mentale signalen

Concentreren lukt niet meer. Je vergeet afspraken. Beslissingen nemen, zelfs kleine, voelt als een opgave. Drukte en lawaai worden je snel te veel. Je piekert meer dan normaal en je hoofd staat zelden stil. Maak je je over alles zorgen? Hoe dat een vicieuze cirkel kan worden, lees je in je overal druk om maken.

Emotionele signalen

Je huilt sneller, soms in huilbuien zonder duidelijke aanleiding. Je bent prikkelbaar en sneller geïrriteerd dan anders. Dingen die je normaal energie geven, voelen zinloos. Je kunt niet meer genieten van wat je normaal leuk vond. En soms overspoelt een gevoel van onmacht je, zonder dat je precies weet waarom. Voelt alles leeg en op, lees dan ook over emotionele uitputting.

Als de dingen van elke dag niet meer lukken

Wat overspannen zijn onderscheidt van een drukke periode: de gewone dingen lukken niet meer zoals je wilt. Werken, het huishouden, goed opletten in het verkeer, contact met mensen om je heen. Daarbij heb je het gevoel dat je de problemen in je leven niet meer aankunt. Thuisarts noemt die twee, naast de klachten hierboven, als kenmerk van overspannen zijn.

Veel van deze klachten zijn ook gewone stressklachten. Welke signalen stress nog meer geeft, ook als je ze vooral vanbinnen voelt, lees je bij stress symptomen herkennen.

Een postbakje van bovenaf dat scheef volgestapeld is en bijna omvalt, naast een volledig lege uitgaande bak.

Ben ik overspannen? 10 vragen om jezelf te stellen

Deze vragen zijn geen test en geven geen uitslag. Ze helpen je om eerlijk naar de afgelopen weken te kijken, en ze volgen de klachten die Thuisarts noemt.

  1. Ben je moe, ook na een nacht slapen of een rustig weekend?
  2. Slaap je al een tijd slecht?
  3. Pieker je veel, en staat je hoofd bijna nooit stil?
  4. Ben je sneller boos of geïrriteerd dan je van jezelf gewend bent?
  5. Huil je sneller dan normaal?
  6. Voel je je gejaagd, en kun je slecht tegen drukte of lawaai?
  7. Lukt het niet meer om je aandacht ergens bij te houden, of vergeet je dingen?
  8. Merk je het in je lijf, bijvoorbeeld met hoofdpijn, duizeligheid, een snel kloppend hart of last van je maag?
  9. Lukken de dingen van elke dag niet meer zoals je wilt, zoals je werk, het huishouden of contact met mensen?
  10. Voel je je machteloos, alsof je geen controle meer hebt over je leven?

Zeg je op een aantal vragen ja, en speelt het al weken? Dan is dat een reden om er iets mee te doen. Denk je dat je overspannen bent, vertel het dan aan je huisarts. Volgens Thuisarts kan de huisarts in een of meer gesprekken herkennen of dat zo is.

Wil je uitgebreider weten waar je staat? Met de gratis burn-outtest breng je je stress- en burn-outklachten in kaart. Ook die test stelt geen diagnose en verklaart geen lichamelijke klachten.

Hoe ontstaat overspanning?

Overspanning bouwt zich op wanneer je langdurig meer van jezelf vraagt dan je kunt geven, en je dat niet compenseert met herstel. Vaak komt die spanning uit verschillende hoeken tegelijk. Soms is één heftige gebeurtenis al genoeg.

Thuisarts noemt drie soorten oorzaken. Dingen die je moet doen, zoals werken, voor je kinderen zorgen, het huishouden of zorgen voor iemand die ziek is. Dingen die jou gebeuren, zoals ontslag, een verhuizing of een kind krijgen, en ook leuke dingen zoals trouwen. En problemen: met je baas of collega's, in je relatie, met geld of met je gezondheid. Weinig steun van de mensen om je heen maakt het zwaarder.

Daaronder liggen vaak patronen. Perfectionisme. Moeite met grenzen stellen. Te vaak ja zeggen terwijl je nee voelt. Het idee dat je niet mag falen. Thuisarts noemt het ook: soms krijg je extra veel spanning omdat je je snel verantwoordelijk voelt voor anderen, of omdat je dingen altijd goed wilt doen. Chronische stress is dan het gevolg van iets dat al veel langer speelt.

Ben je iemand die gewend is door te gaan, op je werk, als ouder of als ondernemer? Dan merk je het misschien pas als je lichaam stop zegt.

Voel je dat je vastzit? Veel mensen twijfelen of hun klachten nog bij drukte horen. Met de gratis burn-outtest breng je je stress- en burn-outklachten in kaart.

Doe de burn-out test

Overspanning of burn-out: wat is het verschil?

De klachten lijken sterk op elkaar. Thuisarts noemt bij allebei dezelfde klachten door spanning, het gevoel dat je geen controle meer hebt en dat de dingen van elke dag niet meer lukken. Het verschil zit in de ernst en de duur. Heb je de klachten al langer dan 6 maanden en ben je vooral moe en uitgeput, dan heb je misschien een burn-out.

Bij overspanning ben je uitgeput en overbelast. Met rust, aanpassingen en begeleiding kun je herstellen. Bij een burn-out heeft je lichaam de noodrem getrokken en ben je vooral uitgeput. Herstel kan dan maanden duren. Ook Thuisarts schrijft dat beter worden van een burn-out langer duurt dan van overspannen zijn.

Welke klachten bij een burn-out horen, lees je in burn-out klachten en symptomen. Twijfel je tussen de twee, dan zet burn-out of overspannen de verschillen op een rij. Ons e-book over het herkennen van een burn-out geeft je een volledig overzicht.

Moet je thuisblijven als je overspannen bent?

Niet altijd. Lukt werken door je klachten niet meer, dan meld je je ziek bij je werkgever. Bij psychische klachten zoals stress of een burn-out heb je hetzelfde recht op ziekteverlof als bij lichamelijke klachten, legt een arbeidsrechtadvocaat uit bij Radar.

Volgens het Arboportaal hoef je je werkgever niets te vertellen over de oorzaak, en mag je werkgever daar niet naar vragen. Wel mag je werkgever vragen wanneer je denkt weer te kunnen werken. Jij volgt de verzuimregels van je werk. Kun je langer niet werken, dan zoekt de bedrijfsarts ongeveer 2 weken na je ziekmelding contact met je, schrijft Thuisarts. Meer over je rechten lees je in ziekmelden bij stress.

Thuisblijven betekent niet de hele dag stilzitten. Thuisarts raadt aan om op vaste tijden op te staan, te eten en naar bed te gaan, liever niet overdag te slapen, en een paar vaste taken te blijven doen, zoals boodschappen of de kinderen naar school brengen.

Kun je werken als je overspannen bent?

Vaak wel. Volgens Thuisarts helpt blijven werken vaak om beter te worden. Soms is het beter om iets minder te werken of sommige taken even niet te doen, en soms is het nodig om even helemaal niet te werken.

Wat bij jou past, hangt af van hoe zwaar je klachten zijn en van je werk. Blijf je werken, maak dan met je werkgever afspraken over aangepaste taken of uren. De bedrijfsarts helpt daarbij, ook als je klachten door problemen op je werk komen. Werk je even minder of niet, dan bespreek je samen hoe je daarna weer je normale werk kunt doen. Je werkgever hoort van de bedrijfsarts welke werkadviezen je kreeg. Wat je verder vertelt, blijft geheim.

Luister naar je lichaam. Lukt het niet meer om je aandacht bij je werk te houden, of om goed op te letten in het verkeer? Bespreek het dan met je huisarts of bedrijfsarts.

Wat helpt om weer op te knappen?

Rust is nodig, maar rust alleen is niet genoeg. Thuisarts beschrijft beter worden in drie stappen: begrijpen en accepteren dat je overspannen bent, oplossingen zoeken voor wat je spanning geeft, en daarna dingen anders gaan doen. Wil je sneller opknappen, blijf dan naast je rust ook actief met bewegen en fijne dingen. Volgens Thuisarts voel je je zo sneller beter, en helpt het om niet opnieuw overspannen te worden.

Volgens Thuisarts ben je meestal na ongeveer 3 maanden weer beter. Het kan ook korter of langer duren. Wat je per stap zelf kunt doen, lees je in herstellen van overspannenheid.

Hulp bij overspanning

Wij zijn coaches, geen psychologen of therapeuten. Bij ernstige psychische klachten, zoals een depressie of een angststoornis, verwijzen we je altijd door naar je huisarts of een psycholoog. Bij de stress- en overspanningsklachten die je dagelijks leven belasten, helpen we je wel.

Je krijgt een vaste coach uit een netwerk van 40+ coaches door heel Nederland. Jullie lopen samen buiten bij jou in de buurt, of je praat online. Je werkt aan Bewegen, Eten, Rust en Gedrag, de BERG-methode, met de meeste aandacht voor gedrag: de patronen waardoor je over je grens ging. Wie bij ons begeleiding krijgt, is gemiddeld binnen 8 weken weer rustig aan het werk. Helemaal hersteld zijn duurt vaak langer: volgens Thuisarts zijn de meeste mensen na ongeveer 3 maanden weer beter.

Klaar voor een eerste stap?

Je intake is gratis en verplicht je tot niets. We luisteren naar jouw situatie, koppelen je aan een passende coach en jij beslist daarna zelf of coaching past. Met 10+ jaar ervaring helpen we mensen elke week opnieuw weer in beweging.

Plan je gratis intake

Bronnen