Het is vier uur 's nachts en je weet het zeker: morgen zeg ik het. De volgende ochtend zit je tegenover je leidinggevende, het gaat over de planning, en je zegt niets. Weer niet.

Niet omdat je het niet wilt. Je weet alleen niet hoe je begint, hoeveel je moet vertellen en wat er daarna met je verhaal gebeurt. Daarin ben je niet de enige: 42 procent van de werkenden met mentale klachten bespreekt die op het werk met niemand.

Dat gesprek is kleiner dan het 's nachts lijkt. Je hoeft niet je hele verhaal te doen, en wat je mankeert mag je voor jezelf houden. Wat werkt is kort: wat je merkt in je werk, en wat je nodig hebt om het vol te houden.

Je hoeft niet te vertellen wat je hebt

Voor veel mensen is dit de grootste drempel, en die is lager dan gedacht. Zolang je gewoon werkt, ben je niemand uitleg over je gezondheid verschuldigd. Meld je je ziek, dan mag je werkgever niet vragen wat je mankeert of waar het door komt. En vertel je het uit jezelf, dan mag je werkgever dat niet vastleggen. Zo staat het bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Het gesprek gaat dus niet over een diagnose. Het gaat over je werk: wat je minder goed lukt, wat je meer energie kost dan vroeger, en wat er tijdelijk anders zou moeten. Dat is precies de informatie waar je leidinggevende iets mee kan.

Wil je wel meer vertellen, omdat je je leidinggevende vertrouwt? Dat mag natuurlijk. Het punt is dat jij kiest hoeveel je deelt.

Tegen wie vertel je het eerst?

Twee vrienden wandelen pratend over een bospad vol herfstbladeren.

Je leidinggevende is niet de enige deur, en ook niet altijd de beste. Kies op basis van wat je nodig hebt.

  • Je leidinggevende, als je iets aan je werk wilt veranderen. Die gaat over je planning, je taken en je uren. Het werkt het best als de verhouding goed genoeg is om eerlijk te zijn.
  • De bedrijfsarts, als je eerst wilt praten zonder dat je werk ervan weet. Daar hoef je niet ziek voor te zijn, en je hebt er geen toestemming van je werkgever voor nodig. De bedrijfsarts heeft een medisch beroepsgeheim en deelt geen persoonlijke of medische informatie met je werkgever zonder jouw toestemming. Meestal is er een open spreekuur. Hoe je een afspraak maakt, staat vaak op intranet of in de personeelsgids, of bij de arbodienst: de organisatie waar de bedrijfsarts voor werkt.
  • Een vertrouwenspersoon, als je klachten te maken hebben met hoe er met je omgegaan wordt, zoals pesten, intimidatie of buitengesloten worden. Niet elke organisatie heeft er een. Ook dat vind je meestal op intranet.
  • Je huisarts, als je slaap, je stemming of je lijf je zorgen baren. Dat staat los van je werk, en dat mag het ook.
  • Iemand buiten je werk, als oefening. Het helpt om het een keer hardop te zeggen tegen iemand bij wie niets op het spel staat.

Wil je eerst voor jezelf weten hoe zwaar je op dit moment belast wordt, voordat je iets op je werk zegt? De burn-out test geeft je een beeld van waar je staat. Je uitslag krijg je in je mail, en niemand van je werk hoeft ervan te weten.

Ontdek waar je staat

Kies een moment, niet de gang

Zo'n gesprek mislukt vaak niet op de inhoud, maar op het moment. Aan het eind van een overleg, in de gang of vrijdag om vijf uur is er geen ruimte om echt te luisteren. Dan loop je weg met het gevoel dat het niet aankwam.

Vraag daarom apart om tijd. Dat kan in één bericht:

Hoi [naam], heb je deze week een half uur voor me? Ik wil graag iets met je bespreken over hoe het met me gaat in mijn werk. Het is niet acuut, maar ik wil het ook niet langer laten liggen.

Vind je praten lastig, schrijf dan van tevoren op wat je wilt zeggen en neem het briefje mee. Voorlezen mag. Dat is beter dan de helft vergeten omdat je hoofd vol zit.

Drie zinnen om mee te beginnen

De eerste zin is het moeilijkst. Daarna gaat het gesprek meestal vanzelf. Kies de zin die het dichtst bij jouw situatie komt, en zeg die in je eigen woorden.

Als je merkt dat het al een tijd niet goed gaat:

Ik merk al een paar maanden dat dingen die vroeger vanzelf gingen, me nu veel meer moeite kosten. Ik wil er iets aan doen voordat het erger wordt, en daar heb ik jouw hulp bij nodig.

Als je weinig wilt delen:

Het gaat op dit moment niet zo goed met me. Ik ga daar zelf mee aan de slag. Wat ik van jou nodig heb, is dat we kijken wat er in mijn werk tijdelijk anders kan.

Als het werk zelf de oorzaak is:

De hoeveelheid werk is al een tijd meer dan ik aankan. Zo houd ik het niet lang meer vol. Ik wil met je bespreken wat er van mijn bord kan.

Let op wat er in geen van de drie staat: een diagnose, een verontschuldiging of een lange uitleg. Die heb je niet nodig om serieus genomen te worden.

Vraag om één afspraak, niet om begrip

Begrip is fijn, maar het verandert je week niet. Een afspraak wel. Ga het gesprek in met één concreet verzoek, zodat jullie niet uit elkaar gaan met alleen een goed gevoel. Bijvoorbeeld:

  • een project of klant tijdelijk overdragen aan een collega
  • een paar weken geen nieuwe klussen erbij
  • alleen nog de overleggen waar je echt nodig bent
  • een vaste dag thuiswerken om rustig door te kunnen werken
  • na werktijd niet meer bereikbaar hoeven zijn

Spreek ook af wanneer jullie kijken of het helpt, bijvoorbeeld over twee weken. Zet daarna in een korte mail wat jullie hebben afgesproken. Niet als bewijs, maar zodat het niet in de drukte verdwijnt. Je klachten hoeven er niet in, alleen de afspraak.

Als het slecht valt

Soms reageert een leidinggevende anders dan je hoopte. "Iedereen heeft het druk." "Zet je er even doorheen, na de deadline wordt het rustiger." Dat voelt als een deur die dichtgaat.

Weet dan dat dit meer zegt over de ruimte op je werk dan over jou. Leidinggevenden denken vaak dat ze overbelasting op tijd zien aankomen, terwijl maar een kwart van de medewerkers dat zo ervaart. Over dat verschil schreven we eerder.

Je hebt het goed gedaan door het te zeggen. Zet ook nu in een korte mail wat je hebt aangekaart, dan staat zwart op wit dat je het op tijd hebt gemeld. En kijk naar de andere deuren:

  • Ga naar het open spreekuur van de bedrijfsarts. Met jouw toestemming kan die je werkgever adviseren over aanpassingen in je werk.
  • Gaat het om hoe er met je omgegaan wordt, stap dan naar de vertrouwenspersoon of naar HR.
  • Gaat het echt niet meer, meld je dan ziek. Dat is geen falen. Lees wat je rechten zijn als je je ziek meldt met stress.

Waar je het eigenlijk voor doet

Een vrouw zet haar fiets met boodschappen voor de open voordeur van haar rijtjeshuis, in de vroege avond.

Het doel is niet een goed gesprek. Het doel is dat je over een paar maanden wakker wordt zonder dat je eerste gedachte over je werk gaat. Dat je na een werkdag nog zin hebt in je avond. En dat je weer weet wat je aankunt, in plaats van het elke dag opnieuw af te tasten.

Een gesprek op je werk kan daar het begin van zijn, maar het herstel zelf gebeurt ergens anders. Een coach helpt je om scherp te krijgen wat je nodig hebt, nog voordat je het gesprek ingaat, en om te oefenen wat je wilt zeggen. Je werkgever hoeft daar niet bij betrokken te zijn. Bij ons gebeurt dat vaak al wandelend, buiten, waar praten voor veel mensen makkelijker gaat dan aan een tafel.

Eén ding zeggen we er eerlijk bij: wij zijn coaches, geen psychologen. Spelen er klachten waarvoor een diagnose nodig is, zoals een depressie of een angststoornis, dan is je huisarts de eerste stap.

Weer zin in je avond na een werkdag

Een gratis intake is een telefonisch gesprek over jouw situatie, waarna je kennismaakt met een coach bij jou in de buurt. Het kost niets, verplicht tot niets, en je werkgever hoeft er niet bij.

Plan je gratis intake

Bronnen