Vastlopen in je leven, werk of hoofd: wat nu?

Het is maandagochtend. Je ligt in bed en de wekker gaat. Je staart naar het plafond. Je weet dat je op moet staan, maar je lichaam werkt niet mee. Je hebt eigenlijk nergens zin in. Niet in werk, niet in mensen, niet in jezelf.

Herken je dit ook? Die gedachte van: "Ik weet niet meer wie ik ben en ik kom er niet meer uit." Of het gevoel dat je alles een beetje aan het verliezen bent, zonder dat je precies kunt zeggen waarom.

Dit is geen aanstellerij. Dit is vastlopen. En het is een serieus signaal dat je lichaam en hoofd je geven.

Wat is vastlopen precies?

Vastlopen betekent dat je ergens niet meer verder kunt. Je wilt wel, maar het lukt niet. Je hebt het gevoel dat de controle je ontglipt, dat je steeds meer moeite moet doen voor steeds minder resultaat.

Het bijzondere is: vastlopen gebeurt zelden op één plek. Gaat het thuis niet goed, dan merk je het al snel ook op je werk. Loop je vast in je relatie, dan sijpelt dat door naar hoe je in je vel zit. Alles raakt met alles verbonden, en voor je het weet, loopt het als een domino.

Waarom loop je vast?

Er is nooit één oorzaak. Maar een aantal patronen komen we in onze praktijk vaak tegen.

Thuis is de basis. Als de thuissituatie niet goed voelt, ben je op je werk met je hoofd ergens anders. Je presteert minder, je concentratie is weg en je vraagt je af wat je eigenlijk aan het doen bent.

Niet gezien worden telt ook zwaar. Als je ideeën steeds worden genegeerd, als niemand naar je luistert, groeit het gevoel dat je er niet toe doet. Dat gevoel van isolatie, dat je er alleen voor staat, is een van de sterkste triggers om vast te lopen.

En dan is er de druk van anderen. Als een baas, partner of omgeving voortdurend verwacht dat jij levert, durf je jezelf steeds minder te zijn. Je zegt geen nee. Je past je aan. Je speelt een rol die niet de jouwe is. Op den duur weet je niet meer wie jij eigenlijk bent.

Wil je meer lezen over hoe vastgelopen stress en chronische stress met elkaar verbonden zijn? Dan is dit een goed startpunt om te begrijpen waarom die spanning zich opstapelt.

Waar loop je vast?

Op je werk merk je het aan kleine dingen. Je hebt al dagenlang buikpijn op maandagochtend. Je voelt je emotioneel uitgeput, concentreren lukt niet meer en je hebt conflicten met collega's die er eerder niet waren. Je zit op een dood spoor en je weet het.

In je gezin of relatie zijn de signalen soms minder duidelijk. Meer ruzies dan vroeger, meer afstand, een gevoel dat jullie langs elkaar heen leven. Soms begint het met één grote gebeurtenis, soms sluipt het er langzaam in. Bij relatieproblemen kan een relatietherapeut helpen. Wij zijn geen relatietherapeuten, maar als die spanning leidt tot klachten zoals slaapproblemen, trillen en beven of aanhoudende vermoeidheid, dan is dat ons werkterrein.

In je hoofd ziet vastlopen er zo uit: je gedachten draaien maar rond en je vindt de uitgang niet. Je piekert, je veroordeelt jezelf, je weet niet meer wat je wil. Dat gevoel van verdwalen in je eigen hoofd is een teken dat je lichaam en geest overbelast zijn. Als je ook last hebt van constant zorgen maken, is het goed om dat serieus te nemen.

Wat doet langdurig vastlopen met je?

Als je dit gevoel lange tijd negeert, heeft dat gevolgen. Je zelfvertrouwen slijt. Je verliest het plezier in dingen die je eerder leuk vond. Je trekt je steeds meer terug van mensen om je heen, niet omdat je wil, maar omdat het simpelweg te veel kost.

Op den duur kan dat leiden tot overspannenheid of een burn-out. Soms ook tot depressieve klachten. Die grens is lang niet altijd scherp. Wat wel duidelijk is: hoe langer je wacht, hoe dieper de spanning zich nestelt en hoe meer energie herstel vraagt.

Bij ernstige klachten zoals depressie of angststoornissen verwijzen we altijd door naar een huisarts of psycholoog. Dat is hun vakgebied. Maar de stress en de lichamelijke klachten die vastlopen veroorzaakt? Daar helpen wij je wel mee.

Soms uiten de klachten zich ook lichamelijk: hartkloppingen, paniekaanvallen of andere fysieke signalen. Laat aanhoudende of plotselinge lichamelijke klachten altijd eerst beoordelen door je huisarts.

Wat kun je zelf doen?

Er zijn een paar dingen die echt helpen als je merkt dat je vastzit.

Praten is het belangrijkste. Niet opkroppen. Als je het voor jezelf houdt, gaan de gedachten alleen maar harder draaien. Zoek iemand die je vertrouwt en zeg hardop hoe het met je gaat. Dat alleen al geeft ruimte.

Beweeg. Als je in een piekermoment zit, ga dan wandelen, fietsen of sporten. Je kunt je hoofd niet op twee dingen tegelijk richten. Beweging doorbreekt het denkpatroon, al is het maar even.

Stop met jezelf veroordelen. Je bent niet zwak omdat je vastloopt. Mensen die bij ons komen zijn vaak hardwerkende professionals, ouders en ondernemers. Mensen die gewend zijn door te gaan. Juist zij voelen het pas wanneer hun lichaam stop zegt.

Stel je voor: over een paar maanden sta je weer op met energie. Je weet weer wie je bent en wat je wil. Dat is geen vage belofte, dat is wat herstel er in de praktijk uitziet voor mensen die de stap zetten om hulp te zoeken.

Als je wilt weten of jouw klachten al richting een burn-out gaan, kun je ons gratis e-book over het herkennen van een burn-out downloaden voor een volledig overzicht van de signalen.

Bronnen

• Mental health: strengthening our response (WHO, 2022)