Iemand die in gedachten verzonken zit aan een tafel in een café

Het ene moment ben je vol energie, bruisend van plannen en voel je je onoverwinnelijk. Een paar weken later wil je niet meer uit bed komen en zie je nergens meer de zin van in. Niet als tijdelijke gemoedstoestand, maar als een patroon dat steeds terugkeert. Als je dit herkent, als iemand die dichtbij je staat het herkent, dan is het goed om te weten wat er precies aan de hand kan zijn.

Een manisch-depressieve stoornis, ook wel bipolaire stoornis genoemd, is een serieuze psychische aandoening. Dit artikel legt uit wat het is, hoe het ontstaat en wat je kunt doen als je denkt dat jij of iemand in je omgeving ermee te maken heeft.

Wat is manisch-depressief zijn?

Bij een manisch-depressieve stoornis wisselen twee soorten periodes elkaar af: manische periodes en depressieve periodes. Tussen die periodes door kan iemand gewoon functioneren, soms wekenlang, soms maandenlang.

De term 'bipolair' betekent letterlijk 'tweepolig'. Dat verwijst naar de twee uitersten: een periode van extreme opgewektheid of opgejaagdheid aan de ene kant, en een periode van diepe somberheid aan de andere kant. De stoornis komt bij ongeveer één procent van de Nederlanders voor en kan sterk in ernst verschillen per persoon.

Woedeaanvallen, agressie en zelfs psychoses kunnen voorkomen tijdens een manische periode. Dat maakt de stoornis niet alleen zwaar voor degene die eraan lijdt, maar ook voor mensen in de directe omgeving.

Hoe ontstaat een manisch-depressieve stoornis?

Er is geen één oorzaak aan te wijzen. Meestal spelen meerdere factoren een rol tegelijk.

Erfelijkheid is een belangrijke factor. Als een van je ouders een bipolaire stoornis heeft, is de kans dat jij die ook ontwikkelt ongeveer 15%. Dat betekent niet dat het zeker gebeurt, en het kan ook voorkomen dat jij ermee te maken krijgt terwijl het verder niet in je familie speelt.

Psychische factoren zoals een laag zelfbeeld, perfectionisme of moeite met het oplossen van problemen kunnen een rol spelen. Hetzelfde geldt voor traumatische ervaringen zoals misbruik of verwaarlozing in de jeugd, een onveilige hechting of langdurige eenzaamheid.

Stressvolle omstandigheden kunnen een trigger zijn voor iemand die al kwetsbaar is. Denk aan het overlijden van een dierbare, een scheiding of financiële problemen. Maar ook positieve stress, zoals een verhuizing, een huwelijk of de geboorte van een kind, kan bij sommige mensen een manische of depressieve episode uitlokken. Slaaptekort, alcohol- en drugsgebruik en bepaalde medicijnen kunnen de stoornis eveneens verergeren of uitlokken.

Heb je last van stress die je maar niet kwijtraakt? Een vrijblijvend gesprek met een van onze coaches kan helpen om te begrijpen wat er speelt. Jij beslist daarna zelf.

Plan een gratis kennismaking

Symptomen: wat merk je in een manische en depressieve periode?

Vergelijking van symptomen tijdens een manische periode en een depressieve periode bij een bipolaire stoornis
Figuur 1. De belangrijkste kenmerken van een manische en depressieve periode naast elkaar.

De symptomen verschillen sterk per fase en per persoon. Sommigen hebben maar zelden episoden, bij anderen wisselen ze elkaar snel af en belemmeren ze het dagelijkse leven ernstig.

Kenmerken van een manische periode

Tijdens een manische periode kun je je overdreven opgewekt, energiek en onoverwinnelijk voelen. Je hebt weinig slaap nodig, praat meer dan normaal en je gedachten schieten alle kanten op. Je kunt impulsieve beslissingen nemen, veel geld uitgeven of roekeloos gedrag vertonen. Tegelijk kan een manische periode zich ook uiten in prikkelbaarheid, onrust en boosheid. In ernstige gevallen kunnen wanen of een psychose optreden.

Kenmerken van een depressieve periode

Tijdens een depressieve periode voel je je somber en neerslachtig. Je hebt nergens zin in, voelt je waardeloos en hebt geen energie. Slapen lukt moeilijk, concentreren al helemaal niet. Je kunt besluiteloos worden, je terugtrekken uit je sociale omgeving en gedachten hebben die met de dood te maken hebben. Als je dit herkent bij jezelf of bij iemand anders, zoek dan professionele hulp. Neem contact op met je huisarts.

Wil je weten of de symptomen die je ervaart passen bij een bipolaire stoornis? Op de website van PsyQ vind je een online zelftest. De uitslag kun je meenemen naar je huisarts, die je zo nodig kan doorverwijzen naar een psychiater.

Wat heeft stress hiermee te maken?

Stress is geen directe oorzaak van een bipolaire stoornis, maar het kan wel een trigger zijn. Zeker als je al een aanleg hebt, kunnen stressvolle periodes een episode uitlokken of verergeren. Langdurige stress put je uit, verstoort je slaap en maakt je kwetsbaarder voor stemmingswisselingen.

Een burn-out en een depressie worden vaak door elkaar gehaald, omdat de klachten overlappen. Toch zijn het twee verschillende dingen. Een burn-out is een verstoring in je energiebalans, een depressie is een stemmingsstoornis. Maar ze kunnen elkaar wel versterken. Als een burn-out niet goed wordt behandeld, kan dat leiden tot depressieve klachten. En andersom: wie worstelt met depressieve periodes, raakt door de aanhoudende belasting sneller uitgeput. Meer over dit onderwerp lees je in ons artikel over depressie door burn-out.

Elke maand dat je aanhoudende stress of uitputtingsklachten negeert, zit de spanning dieper en duurt herstel langer. Dat geldt niet alleen bij burn-out, maar ook bij psychische kwetsbaarheid zoals een bipolaire stoornis.

Herken je stress- of burn-outklachten naast alles wat hier staat? Onze 50+ ervaren coaches helpen je graag. Geen verkooppraatje, een eerlijk gesprek over jouw situatie.

Bespreek je situatie

Behandeling en omgaan met de stoornis

Een bipolaire stoornis is niet te genezen, maar je kunt er wel goed mee leren leven. De behandeling bestaat meestal uit een combinatie van medicatie, psycho-educatie en therapie. Je huisarts kan je doorverwijzen naar een psychiater die de diagnose stelt en begeleiding regelt.

In sommige gevallen is opname in een psychiatrische kliniek noodzakelijk, vooral als iemand suïcidaal is of een gevaar vormt voor zichzelf of anderen.

Naast professionele behandeling kun je zelf ook veel doen. Een vaste routine helpt sterk: op vaste tijden slapen, voldoende bewegen en stress zoveel mogelijk beperken. Je kunt leren om de vroege waarschuwingssignalen van een naderende episode te herkennen, zoals veranderingen in je slaappatroon, je energieniveau of je eetlust. Vroeg ingrijpen helpt om een volledige episode te voorkomen.

Contragedrag kan daarbij helpen. Merk je dat je uitgeput raakt en somber wordt? Ga dan juist iets actiefs ondernemen. Voel je een manische episode opkomen? Doe dan bewust minder, zeg afspraken af en vermijd grote beslissingen.

Als iemand in jouw omgeving manisch-depressief is

Iemand steunen met een bipolaire stoornis is zwaar. Het vraagt geduld, begrip en doorzettingsvermogen. Het helpt als je je verdiept in wat de stoornis inhoudt, zodat je beter begrijpt wat de ander doormaakt. Luister, oordeel niet en bied praktische hulp aan.

Durf ook te vragen naar suïcidale gedachten als iemand erg somber is. Dat gesprek aangaan is moeilijk, maar het kan levens redden.

En vergeet niet voor jezelf te zorgen. Iemand langdurig steunen kost energie. Als jij zelf overbelast raakt, kun je de ander niet meer goed helpen. Zorg dat jij ook iemand hebt om mee te praten. Herken je bij jezelf symptomen van somberheid of uitputting? Zoek dan tijdig hulp.

Wij behandelen geen bipolaire stoornis. Daar zijn psychiaters en psychologen voor. Maar de stress en burn-outklachten die ontstaan door langdurige belasting, van jezelf of van het zorgen voor een ander? Daar helpen wij je wel mee. Veel van onze cliënten zijn mensen die gewend zijn door te gaan totdat hun lichaam stop zegt. Met 10+ jaar ervaring in stress- en burn-outbegeleiding helpen we je weer grip te krijgen op je energiebalans.

Stel je voor: over een paar maanden weet je weer waar je grenzen liggen, slaap je beter en functioneer je stabieler. Niet omdat alle problemen zijn opgelost, maar omdat je geleerd hebt hoe je ermee omgaat. Veel van onze cliënten beschrijven dat moment als een keerpunt.

Wil je meer weten over hoe stress en burn-out samenhangen met psychische klachten? Lees dan ook eens wat je kunt doen als je depressief bent of bekijk ons artikel over je down voelen.

Loop jij vast door stress of uitputting, naast alles wat er al speelt? We helpen al 10.000+ mensen door dit soort klachten heen. Vrijblijvend adviesgesprek, geen verplichting.

Vraag een adviesgesprek aan

Klaar voor een eerste stap?

Een vrijblijvend adviesgesprek kost je niets en verplicht je tot niets. We luisteren naar jouw situatie, koppelen je aan een passende coach en jij beslist daarna zelf of coaching past. Met 10+ jaar ervaring helpen we mensen elke week opnieuw weer in beweging.

Plan een vrijblijvend adviesgesprek

Bronnen