Je rijdt naar huis en ineens sta je voor de deur. De afgelopen twintig minuten? Weg. Je loopt de trap op, bovenaan weet je niet meer waarom. Herkenbaar? Dan heb je dissociatie ervaren. En je bent lang niet de enige.

Voor de meeste mensen is het een onschuldig moment. Maar als het vaker gebeurt, als je regelmatig in een waas leeft, je emoties niet meer voelt of het gevoel hebt naast jezelf te staan, dan vertelt jouw lichaam je iets. Iets wat de moeite waard is om naar te luisteren.

Persoon staat bij een tramhalte met een afwezige blik, een beeld van dissociatie bij stress

Wat is dissociatie precies?

Dissociatie betekent letterlijk 'ontkoppeling'. Bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen worden tijdelijk buiten je bewustzijn geplaatst. Ze zijn er nog wel, maar je kunt er even niet bij.

Het is een ingebouwd beschermingsmechanisme. Wanneer je brein te veel prikkels binnenkrijgt, of wanneer een situatie te bedreigend aanvoelt, schakelt het een deel van zijn functies tijdelijk uit. Zoals je geheugen. Je emoties. Je bewustzijn van de tijd. Het is alsof je even in trance bent.

Dat kan nuttig zijn. Tijdens intens geconcentreerd werk of in een traumatisch moment helpt dissociatie je door de situatie heen te komen. Maar als het een patroon wordt, is er iets aan de hand.

Hoe herken je dissociatie?

Dissociatie kan zich op verschillende manieren uiten. De meest voorkomende signalen zijn:

  • Geen besef van tijd, minuten of uren die lijken te verdwijnen
  • Geheugenverlies over gewone, alledaagse momenten
  • Geen contact met je emoties, je kunt niet huilen of lachen terwijl dat wel past
  • Een gevoel van onwerkelijkheid, alsof de wereld achter glas staat
  • Het gevoel naast jezelf te staan, een toeschouwer van je eigen leven te zijn

Die laatste twee hebben aparte namen. Het gevoel dat je los staat van jezelf heet depersonalisatie. Het gevoel dat de wereld om je heen niet echt is, heet derealisatie. Beide zijn vormen van dissociatie en beide komen voor bij hoge stress en burn-out.

Als je herkent hoe emotionele uitputting aanvoelt, zijn deze gevoelens van onwerkelijkheid vaak ook vertrouwd. Ze horen bij hetzelfde patroon.

Herken je deze symptomen? Een kennismakingsgesprek met een van onze coaches is vrijblijvend en gratis. Jij beslist daarna zelf.

Plan een gratis kennismaking

Wat gebeurt er in je brein?

Wanneer je brein overbelast raakt door stress, angst of een bedreigende situatie, gaan je stresshormonen door het dak. Normaal gesproken zorgt dat voor de vecht-of-vluchtreactie: je bent scherp, alert en klaar om te handelen. Maar soms is de prikkel zo intens dat je brein een andere weg kiest. Het 'parkeert' bepaalde functies.

Je geheugen van een gebeurtenis wordt als het ware op pauze gezet. Je hebt geen idee hoe lang iets heeft geduurd. Je zintuigen veranderen: geluiden klinken anders, aanraking voelt onprettig, soms raak je tijdelijk je spraak kwijt. Je emoties vlakken af. Je voelt je los van jezelf en van je omgeving.

Dit is geen aanstellerij en het is ook geen teken dat je gek wordt. Je brein beschermt je. Maar het is wél een signaal dat er te veel druk op staat.

Wordt je dissociatie veroorzaakt door chronische stress? Dan is de kans groot dat de klachten blijven toenemen zolang die stress aanhoudt.

Infographic met vijf oorzaken van dissociatie: langdurige stress, angst, trauma, slaapgebrek en burn-out
Figuur 1. Dissociatie komt het vaakst voor in combinatie met deze vijf factoren. Stress en burn-out staan bovenaan.

Wanneer is dissociatie een probleem?

Korte, incidentele momenten van dissociatie zijn normaal. Ze ontstaan bij vermoeidheid, hoge concentratie of tijdelijke stress. Ze gaan vanzelf over als de druk afneemt.

Het wordt een ander verhaal als dissociatie aanhoudt, vaker voorkomt en je dagelijks functioneren raakt. Dan spreken we van een dissociatieve stoornis. Achter zo'n stoornis schuilt vaak een ernstig trauma, zoals misbruik, verwaarlozing of een ingrijpend verlies. Het maakt regelmatig deel uit van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Bij een dissociatieve stoornis heb je professionele hulp nodig. Psychotherapie, zoals cognitieve gedragstherapie of EMDR, is de meest gebruikte aanpak. EMDR helpt het brein om traumatische informatie te verwerken en wordt door getrainde therapeuten ingezet. Wij adviseren je dringend naar je huisarts of een psycholoog te gaan als je vermoedt dat er meer aan de hand is.

Wij zijn coaches, geen psychologen of therapeuten. Dissociatieve stoornissen en trauma behoren niet tot ons werkterrein. Maar de stress en burn-outklachten die dissociatie veroorzaken of versterken? Daar helpen we je wél bij.

Dissociatie bij burn-out: wat je moet weten

Bij een burn-out komen gevoelens van onwerkelijkheid en emotionele afvlakking veel voor. Depersonalisatie en derealisatie zijn geen zeldzame uitlopers, maar herkenbare klachten die bij veel van onze cliënten opduiken. Wat we in de praktijk zien: zodra de burn-outklachten verminderen, nemen ook dissociatie, depersonalisatie en derealisatie af. Soms verdwijnen ze volledig.

Dat geeft hoop. Maar het vraagt wel om actie. Elke maand dat je deze signalen negeert, zit de spanning dieper. Herstel duurt dan langer en kost meer energie.

Heb je moeite om te slapen, voel je je emotioneel leeg, of heb je last van paniekaanvallen of hartkloppingen in rust? Dan kunnen al deze klachten samenhangen. Ze passen in het patroon van ernstige overbelasting.

Mensen die bij ons komen zijn vaak hardwerkende professionals die gewend zijn door te gaan. Zij voelen pas wat er speelt als het lichaam zelf een grens trekt. Dissociatie is zo'n grens.

Voel je dat je vastzit? We helpen al 10.000+ mensen door stress- en burn-outklachten heen. Geen verkooppraatje, een eerlijk gesprek over jouw situatie.

Bespreek je situatie

Wat kun je zelf doen?

Gaat het om milde dissociatie door te veel stress en geen onderliggende stoornis? Dan kun je zelf al stappen zetten.

Begin bij de basis: voldoende slaap, beweging, gezond eten en echte ontspanning. Niet als luxe, maar als noodzaak. Daarna de mentale kant: leren grenzen stellen, relativeren, ontdekken wat jij écht nodig hebt.

Wil je weten hoe je stressbestendigheid opbouwt voor de lange termijn? Lees dan ook over de signalen van overspannenheid. Dat is vaak de fase vóór een burn-out, en het moment waarop ingrijpen het meeste effect heeft.

Kom je er zelf niet uit, of merk je dat de klachten aanhouden? Dan is coaching een logische vervolgstap. Niet omdat je het niet alleen kunt, maar omdat herstel van structurele stress nu eenmaal sneller gaat met begeleiding. Stel je voor: over een paar maanden sta je weer met beide voeten op de grond, je hoofd is helder, je weet weer wat je voelt. Dat is het doel.

Wil je eerst een beeld krijgen van waar je staat? Download dan ons e-book over het herkennen van een burn-out. Het geeft je een eerlijk overzicht van wat er mogelijk speelt.

Klaar voor een eerste stap?

Een vrijblijvend adviesgesprek kost je niets en verplicht je tot niets. We luisteren naar jouw situatie, koppelen je aan een passende coach en jij beslist daarna zelf of coaching past. Met 10+ jaar ervaring helpen we mensen elke week opnieuw weer in beweging.

Plan een vrijblijvend adviesgesprek

Bronnen