Pleasegedrag: waarom altijd aardig zijn je opbrandt

Je zegt weer ja terwijl je nee bedoelt. Je neemt een taak over die eigenlijk niet van jou is. Je merkt dat je de sfeer in de gaten houdt, dat je aanvoelt wanneer iemand niet tevreden is en dat je automatisch je gedrag aanpast om het goed te maken. Niet één keer. Elke dag.

Je herkent het misschien als: altijd de eerste zijn die zijn hand opsteekt. Of nooit klagen, terwijl je al maanden op je tandvlees loopt. Of pas "nee" zeggen als je er letterlijk niet meer omheen kunt.

Dit is geen aanstellerij. Het is een patroon dat diep kan ingrijpen op je gezondheid.

Wat is pleasegedrag precies?

Iedereen wil graag gewaardeerd worden. Dat is menselijk en volkomen normaal. Pleasegedrag begint daar ook, maar schiet door. Je stelt niet meer de vraag "wil ik dit?" maar "wat wil de ander van mij?"

Op het werk zie je het vaak in de collega die nooit klaagt, altijd bijspringt en nooit met de eer gaat strijken. Iemand die het team draaiende houdt, maar zichzelf ondertussen wegcijfert. Onderzoek van de universiteit van Iowa bevestigt dat vriendelijk en sociaal gedrag op de werkvloer goed is voor je gezondheid, onder andere voor je slaap. Maar er is een keerzijde.

Onderzoek van de universiteit van Berkeley laat zien dat mensen die structureel te veel rekening houden met anderen, minder snel carrière maken. Ze staan zichzelf in de weg. En vaker nog: ze raken opgebrand voordat ze het doorhebben.

Van aardig zijn naar burn-out

In onze praktijk zien we het patroon regelmatig terugkomen. Een zorgprofessional die altijd beschikbaar is als er een dienst ingevuld moet worden. Een medewerker die geen nee kan zeggen als zijn leidinggevende iets vraagt. Een ouder die thuis ook nog eens voor iedereen klaarstaat.

Het gaat lang goed. Tot het niet meer gaat.

Psycholoog Adam Grant beschreef drie typen mensen op de werkvloer: gevers, nemers en matchers. Gevers helpen anderen zonder er iets voor terug te verwachten. Dat klinkt mooi, en soms leidt het tot groot succes. Maar Grant ontdekte ook dat gevers oververtegenwoordigd zijn aan de onderkant van de ladder. Wie altijd alles voor een ander over heeft en nooit voor zichzelf opkomt, wordt op den duur een voetveeg. En brandt op.

De emotionele uitputting die hieruit volgt is reëel. Je bent niet moe omdat je te hard hebt gewerkt, maar omdat je jezelf structureel op de tweede plaats hebt gezet.

Waar komt pleasegedrag vandaan?

Pleasegedrag heeft zelden één oorzaak. Vaak spelen meerdere dingen een rol:

• Faalangst of de angst niet goed genoeg te zijn
• Een onzeker zelfbeeld dat bevestiging zoekt bij anderen
• Opvoeding of vroege ervaringen waarin goedkeuring voorwaardelijk was
• Hoogsensitiviteit: sterk aanvoelen wat anderen willen of voelen

Hoogsensitieve mensen (HSP) zijn extra gevoelig voor de sfeer om hen heen. Ze merken snel als iemand niet tevreden is, ook als dat niets met hen te maken heeft. Dat triggert een automatische reactie: iets doen om de ander tevreden te stellen. Begrijpelijk, maar vermoeiend.

Belangrijk om te weten: als pleasegedrag geworteld is in dieperliggende angst, trauma of een psychische aandoening, dan is begeleiding door een psycholoog of therapeut de aangewezen weg. Wij zijn coaches, geen therapeuten. Maar de stress en burn-outklachten die uit dit patroon voortkomen? Daar helpen wij je graag mee.

Merk je ook dat je constant piekert of dat de spanning zich lichamelijk uit? Dat zijn signalen dat het patroon al diep zit. Laat aanhoudende of plotselinge klachten altijd beoordelen door je huisarts.

Elke maand dat je dit negeert, zit het dieper

Pleasegedrag is als een kompas dat één graad afwijkt. Op korte termijn merk je weinig. Maar na jaren koers je compleet de verkeerde kant op. Je bent jezelf kwijtgeraakt in de behoefte aan erkenning. Je lichaam heeft het bijgehouden, ook als jij dat niet deed.

Veel mensen die een overspanning of burn-out doormaken, herkennen achteraf dit patroon. "Ik stond altijd klaar voor iedereen" is een van de meest gehoorde zinnen in onze coachgesprekken. Elke maand dat je dit negeert, duurt het herstel langer. Dat is geen bangmakerij, dat is wat we zien in de praktijk.

Wil je beter begrijpen hoe burn-outklachten zich ontwikkelen? Lees dan ons e-book over het herkennen van een burn-out.

Hoe doorbreek je het patroon?

Stel je voor: over een paar maanden hoef je niet meer te piekeren over wat de ander van je vindt. Je zegt nee zonder schuldgevoel. Je merkt dat collega's je juist meer respecteren, niet minder. Veel mensen die bij ons in coaching zitten, beschrijven dat moment als een omslag. Niet spectaculair, maar stevig.

Het begint klein. Kijk eens een week lang wanneer jou om iets wordt gevraagd en hoe jij reageert. Ben je duidelijk? Of geef je ruimte voor een antwoord dat je eigenlijk niet meent? Een antwoord als "ik moet even kijken, maar ik denk het wel" is geen antwoord. Het is uitstel.

Een helder "nee, dat lukt me niet" hoeft niet onaardig te zijn. Je kunt het vriendelijk verpakken. Maar het moet wél duidelijk zijn. Voor de ander, en voor jezelf.

Grenzen stellen is geen egoïsme. Het is de basis van duurzame inzet, zowel thuis als op je werk. En het is de enige manier om op lange termijn te blijven geven zonder leeg te raken. Mensen die bij ons komen zijn vaak hardwerkende professionals die gewend zijn door te gaan. Juist zij voelen het pas als hun lichaam stop zegt.

Herken je ook chronische stress als onderdeel van dit patroon? Dan is het tijd om daar serieus naar te kijken.

Bronnen

• Interpersonal deviance, organizational deviance, and their common antecedents (Journal of Applied Psychology, 2012)
• Give and Take: Why Helping Others Drives Our Success (Adam Grant, Viking Press, 2013)