Je hebt een ervaren medewerker in dienst. Iemand die al jaren meedraait, die altijd levert, die de organisatie door en door kent. En toch merk je het: er is iets veranderd. De energie is weg. De betrokkenheid ook. Misschien verzuimt hij of zij al een tijdje, of staat het gesprek al lang op de agenda maar schuif je het steeds voor je uit.

Burn-out bij 55-plussers is een onderbelicht fenomeen. De aandacht gaat vooral naar jonge professionals en studenten. Begrijpelijk, want die groep is zichtbaar en luid aanwezig in de media. Maar de cijfers liegen er niet om: 55-plussers vormen een van de grootste risicogroepen. En als het bij hen misgaat, duurt herstel ook nog eens aanzienlijk langer.

Oudere medewerker zit peinzend aan een vergadertafel met een kop koffie

Wat zeggen de cijfers?

Onderzoekers als Bakker, Schaufeli en Dierendonck waarschuwen terecht: risicogroepen voor burn-out zijn moeilijk te pinpointen. Verbanden met leeftijd, geslacht of bedrijfstak houden zelden lang stand. Toch zijn er patronen zichtbaar die we niet kunnen negeren.

De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, uitgevoerd door het CBS en TNO, is het grootste periodieke onderzoek naar de werksituatie in Nederland. Tienduizenden werknemers vullen het jaarlijks in. De uitkomsten geven een betrouwbaar beeld.

Wat blijkt? De 25-35-jarigen scoren het hoogst op burn-outklachten, met name in het onderwijs. Maar op de tweede plek staat de groep van 55 tot 65 jaar, met een opvallend hoge score in de informaticasector. De cijfers uit 2015 en 2016 laten bovendien een lichte stijging zien, vooral bij vrouwen. Kortom: ongeveer één op de zes 55-plussers kampt met stress- en burn-outklachten.

Een mogelijke verklaring voor de lagere scores in de tussenliggende leeftijdsgroepen is dat mensen tussen de 35 en 55 vaker in deeltijd werken, naast een opleiding of aan het einde van hun loopbaan. Maar dat neemt niet weg dat de problematiek bij 55-plussers serieuze aandacht verdient.

Heeft een medewerker van 55+ zich ziek gemeld of merk je signalen van overbelasting? Onze coaches denken graag met je mee over een aanpak die past. Vrijblijvend, geen verkooppraatje.

Bespreek je situatie

Waarom zijn 55-plussers kwetsbaar voor burn-out?

De kwetsbaarheid van deze groep is niet willekeurig. Er spelen meerdere factoren een rol die specifiek zijn voor deze levensfase.

De vragen van de tweede uitdoving

Rond het dertigste levensjaar stellen veel werknemers zich voor het eerst de vraag: "Is dit het nu? Is dit mijn leven?" Na een periode van berusting of heroriëntering ebben die vragen vaak weg. De cijfers in de 35-55-groep zijn dan ook lager.

Maar rond het 55e levensjaar komen dezelfde vragen terug, nu in een andere vorm. Vervang "is" door "was" en je zit midden in de ervaring van veel 55-plussers: "Was dit het? Was dit mijn leven?" Die terugblik kan zwaar wegen, zeker als iemand het gevoel heeft dat zijn jarenlange inzet niet heeft opgeleverd wat hij ervan had verwacht.

De overgang van zorg naar wijsheid

In de ontwikkelingspsychologie, met name in het werk van Erikson, wordt de levensfase van de 55-plusser beschreven als een overgang van een zorgzame rol naar die van wijsheid en overdracht. Mensen in deze fase zijn klaar om te begeleiden, te mentoren, te verbinden. Maar als een organisatie hen blijft positioneren als uitvoerder in een rol die allang niet meer bij ze past, kan dat leiden tot stagnatie en wanhoop.

De vraag "Waarvoor heb ik het allemaal gedaan?" is dan geen aanstellerij. Het is een signaal dat iemand vastloopt in een rol die niet meer aansluit bij wie hij of zij is geworden.

Gebrek aan erkenning en ontwikkeling

Werkgevers investeren zelden nog in de persoonlijke ontwikkeling van oudere medewerkers. De aandacht gaat naar jonge talenten met een lange loopbaan voor zich. Logisch misschien, maar ook kortzichtig. Want juist 55-plussers hebben behoefte aan erkenning en groei. Niet per se in de vorm van promotie, maar wel in de vorm van nieuwe uitdagingen, relevantie en het gevoel dat hun ervaring telt.

Als die erkenning uitblijft, kan dat de kiem zijn voor langdurige stressklachten. Zeker bij medewerkers die jarenlang loyaal en hardwerkend zijn geweest.

Vier oorzaken van burn-out bij 55-plussers in een horizontaal overzicht
Figuur 1. De vier meest voorkomende factoren die bijdragen aan burn-out bij medewerkers van 55 jaar en ouder.

Herstel duurt langer bij 55-plussers

Onderzoek van ArboNed laat een opvallend beeld zien. Oudere medewerkers verzuimen minder vaak dan jongeren, en het aandeel psychisch verzuim is bij hen lager. Maar als ze eenmaal uitvallen, duurt het herstel beduidend langer.

Bij verzuim door spanningsklachten gaat het om gemiddeld 167 dagen. Bij overspanning om 183 dagen. Bij een volledige burn-out loopt dat op tot gemiddeld 242 dagen. In alle gevallen duurt het herstelproces bij 55-plussers tot 10 procent langer dan bij jongere collega's.

Dat heeft meerdere oorzaken. Ten eerste zijn vastgeroeste denkpatronen bij oudere werknemers moeilijker te doorbreken. De wijsheid die ze hebben opgebouwd is waardevol, maar maakt hen soms ook minder flexibel in het veranderen van gewoonten of overtuigingen die juist bijdragen aan de overbelasting.

Ten tweede spelen fysieke factoren een rol. Lichamelijke klachten, beperktere mobiliteit of andere medische situaties zoals de overgang kunnen herstel bemoeilijken. Sommige 55-plussers vinden geen passende uitlaatklep voor spanning, omdat sporten of bewegen fysiek niet altijd een optie is.

Ten derde wijzen onderzoekers op het autonome zenuwstelsel. Slaapproblemen, stemmingsklachten en de verwerking van stresshormonen verlopen bij ouderen anders. De energetische uitputting die bij burn-out hoort, is bij hen dieper en chronischer van aard. Het lichaam herstelt eenvoudigweg trager.

Aanhoudende lichamelijke klachten laat je altijd beoordelen door je huisarts, zeker als je twijfelt of er meer aan de hand is.

Als werkgever of HR-professional is dit cruciaal om te weten. Elke maand dat een medewerker zonder begeleiding in verzuim zit, zit de problematiek dieper. Een goed re-integratietraject is dan ook geen luxe maar noodzaak, zeker voor deze leeftijdsgroep.

In onze praktijk begeleiden we regelmatig 55-plussers bij herstel van burn-out. Onze 50+ ervaren coaches weten wat werkt voor deze doelgroep. Eén gesprek, jij beslist daarna zelf.

Plan een gratis kennismaking

Wat kun jij als werkgever doen?

Het goede nieuws is dat er veel te doen valt aan preventie en begeleiding, als je tenminste bereid bent om te investeren in deze groep.

Blijf investeren in scholing

Het idee dat scholing niet meer loont voor oudere medewerkers klopt niet. Integendeel. Voor 55-plussers die jarenlang in hetzelfde domein hebben gewerkt, kan het opdoen van nieuwe kennis en vaardigheden een echte boost betekenen. Niet alleen praktisch, maar ook psychologisch: het gevoel dat je nog bijleert en relevant blijft, werkt beschermend tegen stress.

Denk aan ICT-vaardigheden, maar ook aan bredere vakinhoudelijke verdieping of persoonlijke ontwikkeling. Dat laatste is rechtstreeks verbonden aan burn-outpreventie, zeker als iemand dreigt vast te lopen in een smalle, uitgebluste rol.

Geef 55-plussers een mentorrol

Sluit aan bij wat deze levensfase vraagt. Een 55-plusser die jarenlange ervaring heeft opgebouwd, wil die kennis overdragen. Geef hem of haar de ruimte om dat te doen. Een mentorrol, een coachende functie of een positie als klankbord voor jongere collega's geeft betekenis en voorkomt de wanhoop die ontstaat als iemand het gevoel heeft dat zijn inzet nergens meer toe leidt.

Investeer in loopbaanbegeleiding

Een gericht loopbaanbeleid voor oudere medewerkers is geen extra kostenpost. Het is een investering in inzetbaarheid. Voer periodieke loopbaangesprekken. Breng in kaart wat de medewerker nog wil en kan. Zoek de aansluiting tussen zijn wensen en de behoeften van de organisatie.

Als die aansluiting er is, ontstaat er wat je een psychologisch contract zou kunnen noemen: een gedeeld gevoel van richting en voldoening dat beide partijen ten goede komt.

Pak signalen vroeg op

Een slechte werksfeer, conflicten op de werkvloer of een leidinggevende die te weinig aandacht heeft voor zijn medewerkers: het zijn factoren die bij elke leeftijdsgroep roet in het eten gooien. Maar bij 55-plussers, die al een lange weg hebben afgelegd en minder veerkrachtig terugveren van langdurige stress, kunnen die factoren sneller leiden tot uitval.

Wacht dus niet tot iemand zich ziek meldt. Als dat moment toch komt, weet dan wat je te doen staat en zorg dat begeleiding snel op gang komt.

Stel je voor: over een half jaar staat diezelfde ervaren medewerker weer voor de groep, geeft hij kennis door aan jongere collega's en ervaart hij zijn werk opnieuw als zinvol. Dat is geen utopie. In onze praktijk zien we dit regelmatig gebeuren, als er tijdig de juiste begeleiding is ingezet.

Wil je weten hoe jij als leidinggevende of HR-verantwoordelijke burn-out bij 55-plussers kunt herkennen en aanpakken? We helpen al 10.000+ mensen door stress- en burn-outklachten heen. Geen verplichting, een eerlijk gesprek over jouw situatie.

Vraag een adviesgesprek aan

Tot slot: iedere situatie is uniek

Niet elke 55-plusser is hetzelfde. De ene medewerker kampt met werkgerelateerde stress, de andere draagt een zware privélast mee. Soms speelt een verstoorde arbeidsrelatie een rol, soms een leidinggevende die te weinig ruimte geeft. Een goede aanpak begint altijd bij het in kaart brengen van de specifieke situatie.

Wij zijn geen psychologen of therapeuten. Psychische aandoeningen of diepgewortelde persoonlijkheidsproblematiek zijn iets voor een huisarts of GGZ-professional. Maar de stress- en burn-outklachten die bij 55-plussers spelen? Daar helpen wij dagelijks bij. Met coaching gericht op herstel, veerkracht en duurzame inzetbaarheid.

Wil je meer weten over hoe burn-out eruitziet en wat de signalen zijn? Download dan ons gratis e-book over het herkennen van een burn-out.

Klaar voor een eerste stap?

Een vrijblijvend adviesgesprek kost je niets en verplicht je tot niets. We luisteren naar jouw situatie, koppelen je aan een passende coach en jij beslist daarna zelf of coaching past. Met 10+ jaar ervaring helpen we mensen elke week opnieuw weer in beweging.

Plan een vrijblijvend adviesgesprek

Bronnen