Angst: wat het is en hoe je ermee omgaat

Het is een doordeweekse ochtend. Je staat voor de supermarkt, hand op de deurklink, maar je gaat niet naar binnen. Of je belt af. Weer. Je weet dat er eigenlijk niets mis is, maar je lichaam reageert alsof dat anders is. Je hart bonkt, je adem wordt oppervlakkig, en je wilt alleen maar weg.

Herken je dit? Je bent niet de enige. Ongeveer 1 op de 5 Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met een angststoornis. En toch praten we er nauwelijks over.

Angst is geen zwakte, het is een signaal

Angst is een van de vier basisemoties die we als mens kennen. Net als blijdschap, boosheid en verdriet heeft angst een functie. Het waarschuwt je voor gevaar en zet je lichaam aan tot actie.

Een fietser die plotseling oversteekt. Een kind dat naar de weg rent. In dat soort situaties is angst precies wat je nodig hebt. Je reageert razendsnel, zonder nadenken.

Maar angst wordt een probleem als het reageert op situaties die helemaal niet gevaarlijk zijn. Als je lichaam in alarmstand staat terwijl er geen dreiging is. Dan kost angst energie in plaats van dat het je beschermt.

Hoe ontstaat ongezonde angst?

Er zijn vier factoren die een rol spelen bij het ontwikkelen van een angststoornis.

Je omgeving. Angst is deels aangeleerd. Als je als kind een angstige ouder had, nam je dat gedrag over. Misschien zonder dat je het doorhad.

Persoonlijke ervaringen. Een heftige ervaring uit het verleden kan je blijven achtervolgen. Een auto-ongeluk, een vliegtuig dat hevig schudde, een medische ingreep die fout liep. Je brein onthoudt het en slaat alarm bij alles wat erop lijkt.

Ingrijpende gebeurtenissen. Een bevalling, een verlies, een verhuizing, een promotie. Dit soort gebeurtenissen raken je gevoel van veiligheid en zelfvertrouwen, ook als ze in eerste instantie positief zijn.

Psychische factoren. Onwerkelijke gedachten houden angst in stand. Het vermijden van situaties die je angstig maken, geeft tijdelijk opluchting, maar maakt de angst op de lange termijn groter.

Wat angst met je lichaam doet

Angst is niet alleen iets in je hoofd. Je lichaam reageert direct en fysiek. Bij heftige angst maakt je lichaam stresshormonen aan, vooral adrenaline en cortisol. Die hormonen zijn nuttig in acute situaties, maar bij langdurige stress richten ze schade aan.

Veelvoorkomende lichamelijke klachten bij angst zijn hartkloppingen, kortademigheid, duizeligheid, misselijkheid, een droge mond, pijn op de borst en een verhoogde bloeddruk. Aanhoudende of plotselinge lichamelijke klachten? Laat die altijd door je huisarts beoordelen.

Als angst escaleert, kan er een paniekaanval ontstaan. Dat is een overweldigende reactie waarbij je het gevoel hebt de controle volledig kwijt te zijn. Het is een angst op zich, want je vreest dat het vaker zal gebeuren. Langdurige angst en herhaaldelijke paniekaanvallen worden ook in verband gebracht met posttraumatische stressklachten en, op termijn, met burn-out.

Als de angstklachten ernstig zijn of je dagelijks leven sterk beperken, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts of een psycholoog. Angststoornissen zijn een psychische aandoening waarvoor behandeling door een professional het meest effectief is.

Wat kun je zelf doen?

Angst wegdrukken werkt niet. Hoe harder je ertegen vecht, hoe sterker het wordt. Wat wel werkt, is de angst erkennen en er rustig mee leren omgaan. Dat klinkt simpeler dan het is, maar er zijn een paar dingen die écht helpen.

Praat erover. Het klinkt voor de hand liggend, maar veel mensen houden angst jaren verborgen. Terwijl delen al de helft oplost. Kies iemand die je vertrouwt. Je hoeft geen groot verhaal te houden. Zeggen dat je ergens bang voor bent, is al een eerste stap.

Schrijf het op. Zet je angst op papier. Wat voel je precies? Wanneer? In welke situaties? Schrijven helpt je patronen te herkennen. En patronen kun je doorbreken. Je kunt ook bijhouden wanneer je emotioneel overprikkeld raakt, want dat hangt vaak samen met angst.

Leid je aandacht af. Komt de angst opzetten, probeer dan je focus te verleggen. Tel terug van 100 naar 1. Luister naar muziek. Concentreer je op je ademhaling: drie seconden inademen, zes seconden uitademen. Angst houdt zelden lang aan als je haar niet voedt.

Beweeg. Een wandeling in de natuur werkt kalmerend op zowel je lichaam als je geest. Beweging helpt stresshormonen af te voeren en geeft je hoofd even rust. Lees meer over hoe je weer contact maakt met je gevoel als angst je van jezelf vervreemdt.

Wanneer is professionele hulp nodig?

Heb je last van angst die terugkomt, die situaties moeilijk maakt, die je slaap verstoort of die je dagelijks leven afremt? Dan is het slim om hulp te zoeken. Niet omdat je het niet alleen aankan, maar omdat angststoornissen niet vanzelf verdwijnen. Wachten maakt het herstel zwaarder en de klachten dieper geworteld.

Bij een angststoornis of fobie verwijst je huisarts je door naar een psycholoog of therapeut. Dat is de juiste route voor behandeling van de stoornis zelf. Wij zijn coaches, geen psychologen. We behandelen angststoornissen niet.

Maar de stress en het gevoel van controleverlies dat er omheen hangt? De uitputting, de besluiteloosheid, het gevoel dat je vastloopt? Besluiteloosheid door langdurige angst en stress is iets wat we dagelijks zien. Daar kunnen wij je wel bij helpen. Als aanvulling op professionele zorg, of als eerste stap om inzicht te krijgen in wat er speelt.

Veel mensen die bij ons komen, zijn hardwerkende mensen die gewend zijn door te gaan. Ze negeerden de signalen totdat hun lichaam stop zei. Juist voor hen is coaching een manier om veerkracht op te bouwen en weer grip te krijgen op het dagelijks leven.

Ben je angstig als gevolg van een burn-out? Focus dan eerst op het herstel van de burn-out. Angstklachten verminderen vaak vanzelf naarmate je herstelt. Met 10+ jaar ervaring in stress- en burn-outcoaching zien we dit regelmatig gebeuren.

Bronnen

• Angststoornissen (Trimbos-instituut, 2023)
• Anxiety disorders – fact sheet (World Health Organization, 2023)